OPIS KOŚCIOŁA PARAFIALNEGO W STRZYGACH Z 1894 ROKU

( materiały wizytacyjne biskupa Michała Nowodworskiego)

 

 

II STAN MORALNY

 

 

1. Uczęszczanie na nabożeństwa i do sakramentów św.

 

 

1.Jak licznie uczęszcza lud w niedzielę i święta uroczyste do kościoła na sumę i nieszpory, jak w dni powszednie?

W niedziele i święta bywa w kościele osób mniej więcej 800 do 1000 ( ludność parafii 2000). W uroczystości większe bywa więcej, na Nieszporach bywa mało, ponieważ tylko ze wsi kościelnej. W dni powszednie różnie: od 10 do 30, za wyjątkiem czwartków z powodu posiedzeń sądowych ( od 30 do 50) i w pierwsze piątki miesiąca z powodu nabożeństwa do N. Serca Jezusowego.

 

2. Jak gromadnie zbiera się na nabożeństwo majowe i różaniec?

Na majowe i różańcowe nabożeństwa uczęszczają dosyć licznie, a szczególnie na Różaniec, na majowe około 200-300, a na Różaniec 400 i więcej. Zdaje się, tłumaczy się to, szczególnie w drugiej połowie października wolnym czasem od roboty, gdy przeciwnie w maju lud ma wiele zajęcia w polu.

 

3. Jaka część parafian częściej niż raz do roku przystępuje do świętych sakramentów i jak często?

Około 300 osób bywa tylko raz na rok ( przeważnie służba folwarków), około 500 dwa częściej, a z tych 400 osób regularnie bywa co miesiąc.

 

4.Czy księgi bierzmowanych proboszcz prowadzi i ile jest osób bierzmowanych w parafii?

Księgi o bierzmowanych nie są utrzymywane. Mniej więcej osób bierzmowanych może być do 300.

 

 

2. Cnoty i występki panujące.

 

 

1. Jakie cnoty wybitne w parafii dadzą się zauważyć?

Ofiarność dla kościoła – trzeźwość – pobożność.

 

2. Jakie występki i nałogi?

Nieposzanowanie cudzej własności (przeważnie u służących), zabobony powszechnie.

 

3. Czy grasuje pijaństwo i w jakim stopniu?

Pijaństwo należy do rzadkich wypadków.

 

4. Co wpływa na podtrzymywanie tego nałogu, jakie środki zaradcze były stosowane i z jakim skutkiem?

Nakazywanie za pokutę zupełnego nie używania trunków na pewien czas ze skutkiem różnym, częściej dobrym.

 

5. Czy grasuje w parafii pieniactwo, powody tego, i jakie środki przeciwko temu były stosowane i z jakim skutkiem?

Pieniactwo jest, choć nie w wysokim stopniu. Rozpowszechnione jest przekonanie, że tylko przez sąd można się oczyścić z obelgi, plotek itp. – zwykle jednak po odczytaniu wyroku następuje pogodzenie się stron. Jest w parafii i okolicy kilku pokątnych doradców, którzy pobudzają do pieniactwa. Środki były używane: nauczanie w duchu przebaczenia uraz, przedstawianie porządnych doradców jako rzemieślników tego tylko żyjących, doprowadzanie stron do zgody przez księdza, ze skutkiem pomyślnym.

 

6. Czy grasuje nieposzanowanie cudzej własności, jako to: kradzieże, oszustwa, niedotrzymanie umów, zapieranie długów, wypasanie zboża i łąk, wykradanie drzewa, zbiorów, podpalenie itp. W jakim to jest stopniu i jak przeciwdziałam temu?

Nieposzanowanie cudzej własności przeważnie u służby – u właścicieli zaś rolnych tj. włościan tylko szkodnictwo i to przeważnie tylko przez małe dzieci. Zeszłego roku przez 6 nauk wielkopostnych tłumaczyłem VII przykazanie Boskie, nakazywanie restytucji za najmniejszą rzecz i to przed rozgrzeszeniem. Restytucje czynione przez ręce kapłana najlepszym SA skutkiem i dowodem poprawy.

 

7. Czy i jak często są wykroczenia miedzy młodzieżą obojga płci przeciwko cnocie czystości, co wpływa na szerzenie się tego występku i co przeciwko niemu przedsiębram?

U ludności rdzennej rzadkie wypadki, najwięcej u klasy służbowej, a przyczyną tego: życie gromadzone na folwarkach, trudne poznanie dla kapłana tej klasy, ciągłe zmienianie się takowej, tańce jako przyczyna ogólna i dla klas innych. Przeciwko temu głoszone nauki, nacisk na te występki na spowiedziach, nakazywana czysta spowiedź, zakazanie tańców w karczmach zupełnie, a w domach prywatnych tylko za pozwoleniem proboszcza. Wypadki coraz rzadsze.

 

8. Czy miedzy osobami zupełnie dojrzałymi płci obojga nie grasują występki cudzołóstwa, kazirodztwa, poróbstwa, nałożnictwa?

Jawne tego rodzaju występki trafiają się tylko w małżeństwach rozdzielonych, tj. mąż w Ameryce, a żona w kraju.

 

9. Jak często się trafiają, mniej i więcej tego rodzaju publiczne wykroczenia, jakie przeciwko nim środki stosowano i z jakim skutkiem?

Wypadki to rzadkie, upominanie i zalecanie częstej spowiedzi stosowane z mniej więcej dobrym skutkiem.

 

10. Czy nie ma w parafii związków nałożniczych, zwłaszcza z charakterem cudzołożnym lub kazirodczym?

Jest jeden związek nałożniczy z charakterem cudzołożnym, żona zostawiona w Ameryce, a tu żyje z drugą. Skutek wszelkich możliwości zabiegów był ten, że ją oddalił na kilka tygodni i znów to samo.

 

11. Od jak dawna te związki trwają, jaki środki zaradcze przedsiębrano i z jakim skutkiem?

Od lat 4.

 

12. Czy w dni niedzielne i świąteczne młodzież płci obojga z widoczną obrazą Boga, tańcom i hulankom się oddaje, czy stosowano środki zaradcze, jakie i z jakim skutkiem?

 

Były wielkie nadużycia nawet w największe uroczystości w rocznice vis a vis kościoła, od 3 lat przy pomocy Bożej ustały. Zakaz z ambony, zobowiązanie karczmarza, śledzenie zatem, upominanie, a najwięcej spowiedź św. Bardzo pomyślnie wpłynęła na poprawę.

 

13. Czy i jakie czynniki wpływają na demoralizację parafii?

Pokątni doradcy, emigracja do Ameryki, zarobki letnie w Prusach. Żydzi ( dziś już ze wsi usunięci).

 

14. Jakie poszanowanie swym rodzicom okazują dzieci, zwłaszcza już dorosłe i wyposażone?

Jest w tych okolicach rozpowszechniony zwyczaj wydzielania sobie deputatów, jeżeli są nieporozumienia pomiędzy rodzicami i dziećmi, to tylko pod tym względem, ale to rzadkie i nie w wysokim stopniu.

 

15. Jakie ma lud poczucie świętości przysięgi i czy na przekupstwach świadków nie dają się słyszeć mniej lub więcej uzasadnione skargi?

Zdarza się słyszeć podobne narzekania stron nie zadowolonych, ale to tylko przez gadulstwo, dowiedzionego wypadku nie było. Poszanowanie przysięgi jest wielkie.

 

16. Czy w uroczyste święta podczas nabożeństw nie odbywają się jarmarki i targi?

Oprócz sprzedaży książek, obrazów, różańców itp. jako też posiłków innych nie ma.

 

17. Czy nie grasują miedzy ludem praktyki zabobonne i jakie mianowicie?

Zabobony są bardzo rozpowszechnione, a szczególniej na wsi Suminie, przede wszystkim zaś znachorstwo zabobonne, zamawianie, odczynianie uroków itp.

 

18. Jakie środki zaradcze przeciwko zabobonom były stosowane?

Póki były zbiegowiska na tak zwanych muzykach, zdarzały się bójki, ale teraz rzadkie już wypadki, jarmarczne czasami. Zabójstwa w tej parafii żadnego rodzaju nie było.

 

W Strzygach d. 29 listopada 1893r. ks. Kazimierz Kucharski.

 

 

Źródło: „Strzygi w ziemi dobrzyńskiej” Piotr Gałkowski, Kazimierz Grążawski, wyd. Urząd Gminy Osiek 2006, str. 256-258.