WST?P

 

W odnalezionym w archiwum akcie za?lubin Boles?awa Szpejenkowskiego z Dulska i J�zefy Rudnickiej z Soko?owa z dnia 3 listopada 1908 roku znajdowa?a si? informacja, ?e nowo?e?cy zawarli umow? przedma??e?sk? u notariusza Antoniego Bili?skiego w Rypinie.

Pocz?tkowo zastanawiaj?cym by?o, co takiego wa?nego ustalili nowo?e?cy, w ko?cu pochodzenia ch?opskiego, ?e zawarli umow? przedma??e?sk?. Konsultacja z do?wiadczonymi genealogami dowodzi?a, ?e umowy przedma??e?skie w?r�d os�b pochodzenia ch?opskiego by?y rzadko?ci?. To jeszcze bardziej zdopingowa?o autora do poszukiwa? tej?e umowy. Kilkudniowe poszukiwania zako?czone zosta?y sukcesem, akta za lata 1904-1914 notariusza Bili?skiego z Rypina znajdowa?y si? w Archiwum Pa?stwowym w Toruniu Oddzia? we W?oc?awku. Kr�tka pro?ba do archiwum spowodowa?a, ?e obecnie jeste?my szcz??liwymi posiadaczami tego cennego ?r�d?a informacji o naszym przodku.

   J�zefa by?a pierwsz? ?on? Boles?awa i by?o to ma??e?stwo bezdzietne.       W 1909 roku zgin??a ?mierci? tragiczn? w toku prac ?niwiarskich.

Jak zachowa? si? Boles?aw wobec te?ciowej i trzech szwagr�w, kt�rych musia? sp?aci?? Jak ?y? z te?ciow? i bra?mi ma??onki, kt�rzy decyzj? swojej matki zostali pozbawieni ojcowizny? Na pewno nie mia? lekko i zastana sytuacja nie jednego 26-latka roz?o?y?aby na ?opatki. Ale nie podda? si? i zmierzy? si? z przeciwno?ciami losu.

Nast?pny zwi?zek ma??e?ski zawar? dopiero po 10-ciu latach. Z potwierdzonych informacji wiemy jedynie, ?e w maju 1910 roku  przyp?yn?? do USA.

Czy by?o to jedyne wyj?cie ?eby wykona? postanowienia umowy i sp?aci? braci ?ony? Zapewne tak, Boles?aw wybra? najw?a?ciwsz? drog? wykonania tej?e umowy. Kwota 350 rubli w latach 1908-1910 to dla ch?opa dobrzy?skiego osza?amiaj?ca fortuna (wi?cej informacji o warto?ci rubla w �wczesnym czasie poda?em w odr?bnym artykule).

         Wracaj?c do tre?ci umowy, poznali?my wielko?? gospodarstwa, numer domu, a co najwa?niejsze jest to pierwszy dokument w naszym posiadaniu z w?asnor?cznym podpisem Boles?awa Szpejenkowskiego.

         Zapraszam do lektury aktu notarialnego, a dalsze losy Boles?awa opisz? ju? nied?ugo, po nast?pnych odkryciach archiwalnych, w kolejnych ods?onach historii tego przodka, czyli ci?g dalszy nast?pi.

         Tekst przet?umaczony z j?zyka rosyjskiego, pisownia oryginalna.

 

Numer Rejestru 479
Dnia 1/14 Pa?dziernika 1908 roku, do mnie Antoniego Bogus?awowicza Bili?skiego Rypi?skiego Notariusza, w kancelarii mojej znajduj?cej si? w powiatowym mie?cie Rypin, Guberni P?ockiej, w domu pod numerem 64 przy ulicy Gda?skiej,
Stawili si?, osobi?cie mnie nie znani:
1/ Katarzyna Wojciechowa Rudnicka urodzona Lewandowska, wdowa po Janie Rudnickim,
2/ jej c�rka Jozefa Janowa Rudnicka, panna lat 17 licz?ca, dzia?aj?ca w obecno?ci i za zgod? swej matki,
i 3/ Boles?aw Janow Szpejenkowski lat 24 licz?cy, kawaler �
ch?opi, mieszkaj?cy w powiecie Rypi?skim, a mianowicie:
- dwie pierwsze osoby zamieszka?e w Osadzie Soko?owo
- trzecia osoba zamieszka?a w Osadzie Dulsk;
w obecno?ci dw�ch ?wiadk�w osobi?cie mnie znanych i maj?cych zdolno?? do czynno?ci prawnych, mieszczan: Tomasza Osipowicza Gowarzewskiego i Iwana Osipowicza Grabkowskiego, zamieszka?ych w Rypinie, razem z nimi stawaj?cy i do dzia?a? prawomocnych na rzecz sporz?dzenia niniejszego aktu ca?kowicie zdolni, zawarli umow? niniejsz?:

Paragraf 1
Boles?aw Szpejenkowski, kawaler J�zefa Rudnicka, panna o?wiadczyli, ?e zamierzaj? zawrze? zwi?zek ma??e?ski w nast?pstwie czego na czas trwania swojego przysz?ego ma??e?stwa ustanawiaj? wzajemne maj?tkowe stosunki w spos�b nast?puj?cy:
- ca?y maj?tek jaki ka?dy z przysz?ych ma??onk�w w chwili obecnej posiada i jaki otrzyma w darowi?nie, spadku, z kupna lub innego powodu a tak?e ca?y maj?tek nabyty staraniem i prac? ma??onk�w w czasie trwania ma??e?stwa od dnia zawarcia zwi?zku ma??e?skiego � b?dzie ich wsp�ln? w?asno?ci?.
Odno?nie spadkobrania jednego z ma??onk�w przez drugiego � przyszli ma??onkowie podporz?dkowuj? si? zasadom zawartym w Artykule 231 i nast?pnych Kodeksu Cywilnego Carstwa Polskiego[ Kr�lestwa Polskiego].

Paragraf 2
Stawaj?ca wdowa Katarzyna Rudnicka o?wiadczy?a, ?e ona na zwi?zek ma??e?ski swej c�rki J�zefy z Boles?awem Szpejenkowskim, r�wnie? i na zawarcie przez nich niniejszej umowy przed?lubnej wyra?a zgod?;
i nast?pnie wdowa Katarzyna Rudnicka o?wiadczy?a, ?e na podstawie Aktu Notarialnego sporz?dzonego w kancelarii tutejszego Notariusza, dnia 18/31 Marca 1906 roku, zarejestrowanym pod numerem 304, ona wsp�?o?wiadczaj?ca i jej zmar?y ma? Jan Rudnicki zakupili wsp�lnie zawieraj?c umow? mi?dzy sob? od J�zefa Wyla za kwot? 200 Rubli ch?opsk? zagrod? po?o?on? w Osadzie Soko?owo w powiecie Rypi?skim, zapisan? w Tabeli Likwidacyjnej tej?e Osady- pod Numerem 12,z ziemi? za serwituty ca?o?? wielko?ci 9 m�rg lub wg rosyjskiej morgi- m�rg 4 i budynkami, i ?e po ?mierci jej m??a Jana Rudnickiego, w zesz?ym roku, pozostawiony przez niego maj?tek � gospodarstwo ch?opskie zostaje podzielony mi?dzy dzieci jego, cztery osoby, a mianowicie:
1/ obecna tutaj c�rka J�zefa, i synowie: 2/ Leonard, 3/Jan/ 4/Wac?aw,
urodzeni Rudniccy wg prawa � spadkobiercy, a tak?e owdowia?a ?ona, o?wiadczaj?ca Katarzyna Rudnicka, wg prawa spadkowego Art.232 Kodeksu Cywilnego Carstwa Polskiego[ Kr�lestwa Polskiego]. Po powy?szym o?wiadczeniu, wdowa Katarzyna Rudnicka oznajmi?a, ?e ona ca?y sw�j maj?tek tak?e nieruchomy, gospodarstwa znajduj?cego si? w Osadzie Soko?owo pod Numerem 12 w tabeli likwidacyjnej zapisanego i zgodnie z Aktem Notarialnym Nr.304 oraz zgodnie z obowi?zuj?cym prawem, sk?adaj?cy si? gospodarstwa/ zagrody/, ziemi, budynk�w i wszystkich innych rzeczy wchodz?cych w sk?ad zagrody ch?opskiej, inwentarzem ruchomym i nieruchomym � przekazuje obecnej wsp�?stawaj?cej c�rce swojej J�zefie Rudnickiej za ni?ej wyszczeg�lnione alimenty na swoj? rzecz w wysoko?ci 40 Rubli rocznie i za dobrowolnie uzgodnion? z c�rk? kwot? 350 Rubli, kt�ra to kwota sp?acona zostanie jej synom a mianowicie:
1/ Leonardowi Rudnickiemu � 100 Rubli
2/ Janowi Rudnickiemu � 100 Rubli
i 3/ Wac?awowi Rudnickiemu � 150 Rubli; dw�m pierwszym �..? bez procent�w, a ostatniemu w okresie niepe?noletno?ci w kwocie 4 Rubli od stu na rok, przez 12 lat jego niepe?noletno?ci , do r?k jego matki, to jest o?wiadczaj?cej Katarzyny Rudnickiej. W okre?lonym wy?ej czasie sp?ata kapita?u nast?pi bez dodatkowych wezwa? i bez procent�w.
Opr�cz powy?szej kwoty aliment�w wsp�?stawaj?ca Katarzyna Rudnicka ustanowi?a dla siebie bezp?atne u?ytkowanie gospodarstwa w ramach aliment�w; J�zefa Rudnicka zobowi?zana zosta?a do wydania i udost?pnienia Katarzynie Rudnickiej do?ywotnio od dnia przej?cia gospodarstwa, mianowicie:
da? jej mieszkanie w domu mieszkalnym, sk?adaj?ce si? z jednego pokoju od po?udniowej strony, ze strychem nad nim i innymi sieniami?;
na utrzymanie dawa? jej dwa �.? torfu suchego i dwa stosy chrustu/ga??zi?/ i opa?u/ w?gla?/;
dawa? jej zdrowe ziarno wg warszawskiej miarki � 4 korce;
8 korc�w j?czmienia, a tak?e 10 korc�w kartofli;
kawa?ek ziemi � 10 kwadratowych pr?t�w pod ogrodowe uprawy; opr�cz tego utrzymywa? przez lato i zim? razem ze swoimi skopami? I karmi? swoj? pasz? 1 krow? nazwan? � ?elazo�
umo?liwi? trzymanie 4 kur i prosiaka;
dostarczy? podwod? na tam i z powrotem do m?yna; umo?liwi? jej czerpanie wody ze studni; i na koniec- do?ywotnio umo?liwi? jej swobodne poruszanie si? po ca?ym gospodarstwie.
W nast?pstwie niniejszego, wsp�?stawaj?ca J�zefa Rudnicka bez ogranicze? przyjmuje i aprobuje wszystkie swoje prawa i obowi?zki wynikaj?ce z przekazania jej na w?asno?? gospodarstwa znajduj?cego si? w Osadzie Soko?owo zapisanego pod Numerem 12 w Tabeli.
Przej?cie wy?ej wymienionych praw nast?pi z dniem zawarcia ma??e?stwa przez ni? / J�zef? Rudnick?/ z Boles?awem Szpejenkowskim i od tego dnia zaczyna obowi?zywa? termin przyj?cia zobowi?zania op?acania wszystkich podatk�w i ponoszenia wszystkich powinno?ci wynikaj?cych z tych praw.

Paragraf 3
Wsp�?stawaj?ca J�zefa Rudnicka o?wiadczy?a, ?e prawa matki swojej Katarzyny Rudnickiej do wy?ej wymienionego gospodarstwa dobrze zrozumia?a i je aprobuje, i w zwi?zku z tym zobowi?zuje si? do przestrzegania wy?ej wymienionych obowi?zk�w i przekazania braciom swym nale?nych im kwot pieni??nych oraz wy?ej zapisane alimenty matce swojej wyp?aca? i j? utrzymywa?.

Paragraf 4
Notariusz niniejszy zapozna? obecnych z Art.208 Kodeksu Cywilnego Carstwa Polskiego[Kr�lestwa Polskiego] i ���.?

Akt ten o?wiadczaj?cym i wy?ej wyszczeg�lnionym ?wiadkom zosta? przeczytany i po jego akceptacji i upewnieniu si?, ?e o?wiadczaj?cy dobrowolnie zawieraj? niniejszy Akt oraz rozumiej? jego sens i znaczenie, przez Boles?awa Szpejenkowskiego i Notariusza zosta? podpisany; pozostali o?wiadczyli, ?e s? niepi?mienni i zlecili podpisa? za siebie mieszka?cowi miasta Rypina J�zefowi? Stanis?awowiczowi Rozynkowskiemu?.
Pierwszy wypis Aktu niniejszego wydany zostanie ma??onkom.
Op?aty aktowe zosta?y w spos�b nast?puj?cy naliczone: podatku od umowy � 1 Rubel 25 kopiejek, sporz?dzenie aktu � 4 Ruble, op?ata miejscowa � 2 Ruble 25 kopiejek i takiej samej op?aty � 4 Ruble 75 kopiejek.
Podpisy: Boles?aw Szpeienkoski
Dopisek Notariusza: podpis w j?zyku polskim znaczy: Boles?aw Szpejenkowski � przet?umaczy? Notariusz /-/podpis nieczytelny
Za niepi?miennych Katarzyn? Rudnicka i J�zef? Rudnick? podpisa? ich przedstawiciel J.Rozinkowski.
?wiadkowie obecni przy sporz?dzeniu Aktu, posiadaj?cy zdolno?? do czynno?ci prawnych, stawaj?cy ��..?/dalszy tekst trudno odczyta?/�.. Katarznie Rudnickiej i J�zefie Rudnickiej ��. Podpisali:
Iwan Osipowicz Grabkowski
Notariusz /-/podpis nieczytelny
/Antoni Bili?ski/